Nie ma jednego najlepszego materiału na blaty laboratoryjne. Solid surface wygrywa tam, gdzie liczy się powierzchnia bez szczelin, zlewy wklejone bez fug i łatwa dezynfekcja, ale nie znosi stężonych kwasów mineralnych ani rozpuszczalników chlorowanych. Na stanowiska z agresywną chemią, wysoką temperaturą i otwartym ogniem lepiej sprawdzają się ceramika techniczna, żywica epoksydowa albo spiek kwarcowy.
Ten poradnik jest dla projektantów laboratoriów, działów technicznych i inwestorów. Porównujemy materiały, pokazujemy dane o odporności chemicznej z dokumentów producentów solid surface i wskazujemy, gdzie którego materiału nie stosować. Zakres prac dla placówek medycznych i laboratoriów opisujemy w branży medycyna i laboratoria.
Jak wybrać blat laboratoryjny: cztery pytania
Blat laboratoryjny dobiera się do chemii, temperatury, sposobu sprzątania i tego, co ma być w niego wbudowane. Przed wyborem materiału warto odpowiedzieć na cztery pytania:
- Jakie substancje trafiają na blat, w jakim stężeniu i na jak długo? Rozcieńczony kwas wytarty od razu to co innego niż stężony kwas pozostawiony na noc.
- Czy na blacie jest ogień, palnik lub gorące naczynia? Wysoka temperatura wyklucza część materiałów.
- Jak blat jest dezynfekowany? Codzienne środki na bazie alkoholu, chloru czy nadtlenków działają na powierzchnię latami.
- Czy blat ma zlewy, cokoły i przejścia na ścianę bez szczelin? To pytanie o higienę i o to, gdzie zbiera się brud.
W laboratoriach w Polsce stoły i blaty robocze projektuje się zwykle z uwzględnieniem normy PN-EN 13150, która dotyczy stołów laboratoryjnych, ich wymiarów, wymagań bezpieczeństwa i metod badań. Sam materiał blatu dobiera się jednak do konkretnej chemii stanowiska, dlatego zaczynamy od listy substancji.
Porównanie materiałów na blaty laboratoryjne
Każdy z materiałów ma swoje stanowisko, na którym jest najlepszy. Tabela zbiera różnice w ujęciu ogólnym; dla materiałów spoza naszej oferty solid surface i spieku opisujemy typowe cechy rynkowe, a o szczegółach decyduje karta konkretnego produktu.
| Cecha | Solid surface | Kompakt HPL (laboratoryjny) | Żywica epoksydowa | Ceramika techniczna | Stal nierdzewna | Spiek kwarcowy |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Stężone kwasy mineralne | nie (klasa II) | zależnie od wersji | zwykle dobra | bardzo dobra | zależnie od kwasu i gatunku stali | zwykle bardzo dobra |
| Rozpuszczalniki organiczne | aceton i alkohole tak, chlorowane nie | zwykle dobra | zwykle dobra | bardzo dobra | dobra | zwykle bardzo dobra |
| Wysoka temperatura | ograniczona, podkładki | ograniczona | średnia | bardzo dobra | dobra | bardzo dobra |
| Łączenia i zlew | bez widocznych spoin, zlew wklejony | widoczne łączenia, zlew osobny | łączenia i zlewy z tego samego materiału | widoczne fugi | spawane, bez szczelin | widoczne łączenia |
| Naprawa powierzchni | szlifowanie na miejscu | ograniczona | ograniczona | trudna | polerowanie | trudna |
| Kształty, cokoły, wyoblenia | termoformowanie, cokoły bez szczeliny | płaskie | formy odlewane | płaskie | gięta blacha | płaskie |
| Typowe stanowisko | biologia, dydaktyka, diagnostyka, mycie | stoły robocze ogólne | chemia analityczna, dygestoria | chemia agresywna, wysoka temperatura | mycie, sterylizacja | chemia, ciepło, duże formaty |
Najważniejsza przewaga solid surface w laboratorium to nie odporność chemiczna, tylko brak szczelin: blat, zlew, cokół i okładzina ściany tworzą jedną powierzchnię, którą da się zdezynfekować bez zakamarków. Materiał jest nieporowaty i jednorodny w całej grubości, łatwy do dezynfekcji i nie sprzyja rozwojowi bakterii i pleśni.
Odporność chemiczna solid surface: co wytrzymuje, a czego unikać
Producent Corian® dzieli substancje na dwie klasy według testu 16 godzin pod przykryciem. Klasa I nie zostawia trwałych śladów, klasa II może uszkodzić powierzchnię i jej kontakt należy wykluczyć.
| Klasa I: brak trwałego śladu (16 h) | Klasa II: unikać kontaktu |
|---|---|
| aceton, alkohole (etanol, metanol, izopropanol) | kwas siarkowy powyżej 77%, azotowy powyżej 25%, fosforowy powyżej 75% |
| benzyna, benzen, toluen, ksylen | kwas fluorowodorowy 48%, mrówkowy powyżej 50% |
| kwas solny poniżej 30%, azotowy poniżej 6% | woda królewska, kwas trichlorooctowy powyżej 10% |
| amoniak poniżej 28%, wodorotlenek sodu poniżej 40% | chloroform, chlorobenzen, chlorek metylenu |
| wybielacz, nadtlenek wodoru, jodyna | fenol powyżej 40%, krezol, dioksan, furfural |
| krew, mocz, ocet, kwas cytrynowy 10% | kwaśne udrażniacze rur, zmywacze farb |
Źródło: tabela odporności chemicznej Corian®. Producent podaje, że ślady po substancjach z klasy II zwykle usuwa się szlifowaniem, ale na stanowisku, gdzie takie substancje są na co dzień, to zła strategia.
Dwa zastrzeżenia, o których często zapomina się w specyfikacjach. Barwniki biologiczne, takie jak fiolet goryczki, safranina czy oranż akrydynowy, barwią solid surface w ciągu minut. Materiały stomatologiczne z eugenolem matowią powierzchnię, co przywraca się włókniną ścierną. Corian® nie jest też zalecany do laboratoriów fotograficznych.
Grandex w instrukcji obróbki podaje podobny podział. W klasie II są m.in. kwasy azotowy, fosforowy i siarkowy w wysokich stężeniach, fluorowodór i środki na bazie chlorku metylenu. Wniosek jest jeden: solid surface to materiał na laboratorium biologiczne i dydaktyczne, a nie na stanowisko pracy ze stężonymi kwasami.
Środki dezynfekcyjne: dane HIMACS i Corian®
W placówkach medycznych i laboratoriach blat częściej niż z odczynnikami styka się ze środkami dezynfekcyjnymi, codziennie i przez lata. Tu solid surface wypada dobrze.
HIMACS przebadał kolor S028 Alpine White metodą EN ISO 19712-2 z dwunastoma środkami dezynfekcyjnymi, wyniki są w tabeli poniżej. Blat wytrzymuje dobę pod większością środków używanych w szpitalach bez widocznej zmiany. Wyjątkiem jest kwas nadoctowy 1200 ppm, po którym producent odnotował umiarkowaną zmianę połysku lub koloru.
Corian® podaje, że w rozcieńczeniu do dezynfekcji powierzchni większość środków, w tym podchloryn, fenol, nadtlenek wodoru i czwartorzędowe sole amoniowe, nie zostawia śladu. Umiarkowaną utratę połysku dają alkohole i ich mieszanki z solami amoniowymi, dlatego alkoholom trzeba pozwolić odparować albo wytrzeć je do sucha. Producent zaleca też w szpitalach i laboratoriach z silnymi środkami kolory jednolite zamiast dekorów z drobinami.
Atest PZH i dokumenty do przetargu
Atest higieniczny PZH wydano dla płyt mineralno-akrylowych HIMACS. Obejmuje zastosowanie w obiektach użyteczności publicznej, w tym w służbie zdrowia, zgodnie z dokumentacją producenta. Nie obejmuje bezpośredniego kontaktu z wodą pitną, żywnością, produktami rolno-spożywczymi i farmaceutycznymi. Dla innych marek solid surface atestu PZH nie deklarujemy.
Do dokumentacji przetargowej przygotowujemy na zapytanie tabele odporności chemicznej, dane o odporności na dezynfektanty, karty techniczne wybranych kolorów i kopię atestu PZH dla HIMACS. Dane techniczne obu marek zebraliśmy na stronach HIMACS dane techniczne i Corian® dane techniczne. Jeśli projektujesz laboratorium, zajrzyj też do działu dla architektów.
Zlewy, cokoły i łączenia w laboratorium
Tu solid surface nie ma konkurencji. Zlewy wkleja się od spodu blatu z tego samego materiału, a spoinę szlifuje, więc na styku nie ma szczeliny ani silikonu. HIMACS ma w katalogu zlewy przeznaczone także do placówek medycznych i laboratoriów, np. RCS354, RCS404 i RCS504 o głębokości misy 180 mm, dostępne w bieli S028, która pasuje do każdego koloru blatu.
Przejście blatu w ścianę wykonuje się cokołem z wyobleniem, bez kąta prostego, w którym zbiera się brud. Staron pokazuje taki komplet w laboratorium dydaktycznym University of Queensland: stoły, podnóżki, zlewy na wymiar i okładziny ścian z koloru AG612 Aspen Glacier.
Częsty kompromis w dużych laboratoriach to dwa materiały w jednym pomieszczeniu: solid surface na stanowiskach biologicznych, przy myciu i w strefach dezynfekowanych, a spiek kwarcowy albo ceramika pod dygestoriami i przy palnikach.
Kolor, wykończenie i sprzątanie blatu laboratoryjnego
Kolor blatu laboratoryjnego to decyzja techniczna, nie tylko estetyczna. Producenci solid surface zgodnie zalecają w miejscach intensywnie dezynfekowanych kolory jednolite, bo ewentualne zmatowienie po środkach chemicznych jest na nich najmniej widoczne i najłatwiej je wyrównać.
Jasne i jednolite. Biel i jasne szarości pokazują zabrudzenia, co w laboratorium jest zaletą: personel widzi, co trzeba wytrzeć. Na jasnym blacie łatwiej też zauważyć wyciek odczynnika. Ciemne, mocno pigmentowane kolory szybciej pokazują rysy i ślady użytkowania, dlatego nie polecamy ich na stanowiska robocze.
Matowe wykończenie. Blaty w laboratoriach wykańcza się zwykle na mat lub półmat. Mat lepiej maskuje drobne rysy po szkle laboratoryjnym i jest łatwiejszy do odnowienia włókniną ścierną bez zmiany wyglądu całego blatu.
Protokół sprzątania. Materiał to połowa sukcesu, druga połowa to sposób mycia. Na blatach solid surface stosuje się neutralny detergent i środki dezynfekcyjne zgodne z procedurami placówki. Alkoholom pozwala się odparować, rozlane odczynniki usuwa się od razu, a środki z grupy agresywnych nie zostają na blacie dłużej, niż wymaga ich działanie. HIMACS w broszurze dla ochrony zdrowia odsyła do list środków dezynfekcyjnych publikowanych przez Europejską Agencję Chemikaliów.
Odnowienie po latach. Blat z solid surface po kilku latach intensywnej pracy można przeszlifować na miejscu i przywrócić mu jednolity wygląd bez demontażu. W laboratoriach dydaktycznych, gdzie blaty dostają najmocniej, to realna oszczędność w porównaniu z wymianą blatu.
Jak przygotować zapytanie o blaty laboratoryjne
Materiał dobieramy do listy substancji, a nie odwrotnie. Do zapytania przygotuj:
- rzut pomieszczenia z wymiarami blatów i położeniem zlewów,
- listę odczynników i środków dezynfekcyjnych ze stężeniami,
- informację o palnikach, gorących naczyniach i urządzeniach grzejących,
- wymagania dokumentacyjne przetargu (karty, atesty, deklaracje),
- oczekiwany kolor lub standard kolorystyczny placówki.
Na tej podstawie wskażemy, które stanowiska mogą być z solid surface, a gdzie lepszy będzie inny materiał, i przygotujemy ofertę z dokumentami.
HIMACS S028 Alpine White: odporność na środki dezynfekcyjne
Wyniki badań producenta według EN ISO 19712-2 w skali od 5 (brak widocznej zmiany) do 1 (odkształcenie lub pęcherze). Badany kolor S028; inne kolory mogą dać inne wyniki.
| Środek | Stężenie | Czas kontaktu | Ocena |
|---|---|---|---|
| Formaldehyd | 37% | 24 h | 5 |
| Aldehyd glutarowy | 25% | 24 h | 5 |
| Aldehyd ortoftalowy (OPA) | nie podano | 24 h | 5 |
| Nadtlenek wodoru | 30% | 24 h | 5 |
| Kwas nadoctowy | 1200 ppm | 24 h | 3 (umiarkowana zmiana połysku lub koloru) |
| Kwas nadoctowy z nadtlenkiem wodoru | nie podano | 24 h | 5 |
| Podchloryn sodu | nie podano | 24 h | 5 |
| Jodofory | nie podano | 24 h | 5 |
| Chlorheksydyna | 4% | 24 h | 5 |
| Alkohol izopropylowy | 45% | 10 min | 5 |
| Czwartorzędowe sole amoniowe | nie podano | 24 h | 5 |
| Fenole | 1% | 20 min | 5 |
Źródło: broszura HIMACS Healthcare. O substancje spoza listy pytamy producenta przed doborem materiału.
Dokumenty na zapytanie
Wysyłamy je e-mailem, najlepiej z krótkim opisem projektu.
Najczęstsze pytania
Jaki materiał na blat laboratoryjny jest najbardziej odporny chemicznie?
Na stężone kwasy, rozpuszczalniki i wysoką temperaturę zwykle wybiera się ceramikę techniczną, żywicę epoksydową albo spiek kwarcowy. Solid surface znosi typowe odczynniki, alkohole i środki dezynfekcyjne, ale nie stężone kwasy mineralne ani rozpuszczalniki chlorowane.
Czy solid surface nadaje się na blaty laboratoryjne?
Tak, w laboratoriach biologicznych, dydaktycznych, diagnostycznych i przy stanowiskach mycia, gdzie liczy się brak szczelin i łatwa dezynfekcja. Producenci Corian® i Grandex wymieniają blaty laboratoryjne wśród typowych zastosowań. Nie polecamy go do stanowisk z agresywną chemią i otwartym ogniem.
Czy blaty solid surface mają atest PZH?
Atest higieniczny PZH wydano dla płyt HIMACS. Obejmuje obiekty użyteczności publicznej, w tym służbę zdrowia. Nie obejmuje bezpośredniego kontaktu z wodą pitną, żywnością, produktami rolno-spożywczymi i farmaceutycznymi. Kopię udostępniamy na zapytanie.
Czy można naprawić blat laboratoryjny po rozlaniu chemikaliów?
W solid surface ślady po substancjach z klasy II producent Corian® opisuje jako usuwalne szlifowaniem, a zmatowienie po alkoholach przywraca się włókniną ścierną. W ceramice, żywicy epoksydowej i spieku uszkodzenia powierzchni naprawia się trudniej.
Jak czyścić blat laboratoryjny z solid surface?
Neutralnym detergentem i środkami dezynfekcyjnymi zgodnymi z protokołem placówki. Alkoholom trzeba pozwolić odparować lub wytrzeć je do sucha, a rozlane substancje usuwać od razu. Producenci zalecają w miejscach z silnymi środkami kolory jednolite.
